روند زایمان به سه مرحله تقسیم می‌شود:
مرحله اول: مرحله آماده‌سازی و شروع انقباضات رحمی است و معمولاً حدود ۲ تا ۶ ساعت طول می‌کشد.
مرحله دوم:  مرحله خروج جنین است که با پیشرفت انقباضات و ورود جنین به کانال زایمانی همراه است.
مرحله سوم:  مرحله خروج جفت است و معمولاً حدود ۲ تا ۳ ساعت پس از تولد طول می‌کشد.

مراحل زایمان​​​​​​​

چه زمانی باید در زایمان مداخله کرد؟​​​​​​​

• میش حدود یک ساعت زور زده ولی بره متولد نشده است.
• بیش از ۳۰ دقیقه از پاره شدن کیسه آب گذشته ولی بره خارج نشده است.
• بیش از ۲۰ دقیقه از مشاهده قسمتی از بره در فرج گذشته و پیشرفتی حاصل نشده است.
• زورهای شدید و مداوم وجود دارد اما خروج بره پیشرفت نمی‌کند.
• میش ظاهراً وارد زایمان شده ولی روند زایمان متوقف شده است.
• سر بره دیده می‌شود ولی پاهای قدامی در فرج قرار ندارند.
• پاهای قدامی بدون مشاهده سر در فرج دیده می‌شوند.
• سر و تنها یک پا مشاهده می‌شود.
• فقط دم بره در فرج دیده می‌شود.
• بره بزرگ در کانال گیر کرده، به‌خصوص اگر سر یا زبان آن متورم شده باشد.
• هم‌زمان اندام حرکتی دو بره در فرج مشاهده شود.
• بیش از ۳۰ دقیقه از تولد قل اول گذشته و قل بعدی خارج نشده باشد.
• بوی نامطبوع یا ترشحات قهوه‌ای از فرج دیده شود که می‌تواند بیانگر جنین در حال تجزیه باشد.
• مشکلاتی مانند پرولاپس واژن وجود داشته باشد.
  
  
  ​​​​​​​علائمی مانند دندان‌قروچه، تنفس شدید و له‌له زدن نیز می‌توانند نشانه وجود مشکل جدی‌تر باشند.
  

اصول کلی کمک به زایمان و اصلاح سخت‌زایی​​​​​​​

1.      هوشیار باشیدو علائم زایش و پیشرفت آن را در گوسفندان زیر نظر داشته باشید.
2.      آرام و بی‌سروصدا باشید: تا حد امکان از برهم زدن آسایش گوسفندان خودداری کنید.
3.      آماده باشید: تمام وسایل مورد نیاز زایش را قبل از زایش تهیه کرده و به‌صورت مناسب در جعبه یا صندوقی در دسترس نگهداری کنید.
4.      تمیز کار کنید: پیش از معاینه یا کمک به زایش، دست‌ها، وسایل و فرج گوسفند را بشویید. از دستکش استفاده کنید.
5.      ملایمت: زیاد محکم نکشید. از پارگی رحم با انگشتان یا سم بره جلوگیری کنید.
6.       از روان‌کننده به مقدار کافی استفاده کنید.
7.      حدود توانایی خود را بشناسید: اگر طی ۵ تا ۱۰ دقیقه پیشرفتی حاصل نشد، به زور ادامه ندهید. بدانید چه موقع باید کمک بخواهید.
​​​​​​​

خطرات دستکاری بیش از حد​​​​​​​

مداخلات شدید یا طولانی‌مدت می‌توانند باعث پارگی رحم شوند و این اتفاق می‌تواند به دنبال خود شوک و پریتونیت حاد را ایجاد کند و در نهایت به مرگ میش منجر شود.
​​​​​​​
علائم احتمالی آسیب شدید و خونریزی شامل:
خون روشن و شریانی در ناحیه فرج یا روی پشم قسمت خلفی بدن
تنفس سریع و سطحی
نبض سریع
زورهای شکمی
​​​​​​​
بنابراین هدف از اصلاح سخت‌زایی فقط خروج جنین نیست؛ حفظ سلامت مادر نیز اهمیت اساسی دارد.​​​​​​​

برخورد با جنین مرده

میش‌هایی که جنین مرده در رحم دارند، در معرض خطر بالای عفونت‌های شدید قرار دارند. هنگام کمک به خروج چنین جنینی باید توجه ویژه‌ای به موارد زیر داشته باشیم:

• بهداشت
• استفاده فراوان از لوبریکنت
• دستکاری آهسته و ملایم

پس از زایمان جنین مرده یا در حال تجزیه توصیه شده است که میش ۳ تا ۵ روز آنتی‌بیوتیک دریافت کند و یک دوز  NSAID نیز برای کنترل درد و التهاب تجویز شود.

عوارض سخت‌زایی​​​​​​​

 سخت‌زایی و تروماهای ناشی از آن می‌توانند پیامدهای مهمی برای مادر داشته باشند، از جمله:

• کاهش تولید یا آزادسازی آغوز
• کاهش تولید شیر
  
• ضعف رفتار مادری
  
• افزایش هزینه‌های درمان
  
• افزایش زمان مورد نیاز برای مراقبت از حیوان
  
• احتمال کاهش باروری در آینده
  

بنابراین حتی اگر در نهایت جنین زنده بماند، سخت‌زایی می‌تواند اثرات قابل‌توجهی بر سلامت و عملکرد آینده مادر داشته باشد.​​​​​​​

​پیامدها

بخش عمده خسارات اقتصادی ناشی از سخت‌زایی در گوسفند به دلیل افزایش مرگ‌و میر بره‌ها است. بره‌هایی که پس از زایمان سخت و با کمک متولد می‌شوند ممکن است از نظر قدرت و توان مکیدن ضعیف باشند. در نتیجه ممکن است مرگ بره ظاهراً به گرسنگی یا هیپوترمی نسبت داده شود، در حالی که عامل زمینه‌ای آن سخت‌زایی و کاهش توان بره بوده است.​​​​​​​

کنترل درد و درمان پس از سخت‌زایی​​​​​​​

• بی‌حسی اپیدورال هنگام انجام اقدامات مامایی و اصلاح جنین
•  NSAIDها برای کنترل درد پس از زایمان
• آنتی‌بیوتیک‌ها در موارد نیاز​​​​​​​
• 
  

مراقبت از میش و بره پس از زایمان​​​​​​​

پس از زایمان دشوار، مادر و نوزاد باید به یک پن انفرادی تمیز، خشک و دارای بستر مناسب منتقل شوند. محل باید از کوران هوا دور باشد و مادر و نوزاد به‌طور مرتب بررسی شوند.
پن مناسب باید:

• دسترسی آسان داشته باشد.
• بهداشت مناسبی داشته باشد.
• نور کافی برای مشاهده حیوان داشته باشد.
• تهویه مناسب ولی بدون کوران داشته باشد.
• فضای کافی داشته باشد تا مادر روی بره نیفتد و به آن آسیب نزند.​​​​​​​

پایش مادر​​​​​​​

میش باید طی چند روز بعد از زایمان تحت نظر باشد. وجود موارد زیر می‌تواند نشانه متریت باشد:
ترشحات بدبو از فرج
تب
کاهش اشتها
دپرسیون
همچنین باید بررسی شود که مادر به‌خوبی غذا می‌خورد و آب می‌نوشد، رفتار مادری طبیعی دارد و در نشستن و بلند شدن مشکلی ندارد.​​​​​​​

پایش بره

​درد یا عفونت در مادر می‌تواند باعث کاهش رفتار مادری شود؛ بنابراین باید اطمینان حاصل کرد که بره به‌خوبی پستان را می‌گیرد و شیر می‌خورد. مصرف آنتی‌بیوتیک برای همه حیوانات ضروری نیست و باید بر اساس وضعیت هر حیوان به‌صورت موردی تصمیم‌گیری شود.
NSAIDهایی مانند فلونکسین یا ملوکسیکام برای میش‌هایی که زایمان سخت یا دردناک داشته‌اند، دچار کبودی شده‌اند یا عفونت کانال زایمان دارند، برای کاهش درد و تورم مورد استفاده قرار می‌گیرند.

احیای بره نوزاد (Neonate Resuscitation)​​​​​​​

پس از تولد بره، مهم‌ترین مسئله ارزیابی وضعیت تنفس و تلاش برای برقراری تنفس مناسب است. در صورت نیاز می‌توان برای تحریک تنفس، تکه‌ای کاه را داخل سوراخ بینی قرار داده و آن را به‌آرامی حرکت داد. در صورت شک به ورود مایع زایمانی به دستگاه تنفسی، روش‌هایی مانند بالا نگه داشتن پاهای خلفی و قرار دادن سر به سمت پایین همراه با ماساژ ملایم قفسه سینه ذکر شده‌اند.
اگر بره همچنان تنفس نداشته باشد، از دوکسـاپرام به مقدار یک قطره زیرزبانی مطرح شده، ولی اثربخشی آن نیز قطعی دانسته نشده است. در بره‌هایی که استرس زایمانی قابل‌توجهی داشته‌اند، ممکن است یک دوز پایین NSAID مانند فلونکسین یا ملوکسیکام مفید باشد؛ اما این مورد برای بزغاله‌های جوان توصیه نمیشود.​​​​​​​